Zywienie w przedszkolu to system posilkow regulowany Rozporzadzeniem Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. i normami Instytutu Zywnosci i Zywienia, dalej okreslanego skrotem IZZ. Dziecko 4-6-letnie spedza w placowce 30-40% doby i zjada tam 70-75% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Nie jest to tylko kwestia sytosci, ale fundament zdrowia, rozwoju i preferencji smakowych na cale zycie.
Spis treści
- Kto i jak reguluje zywienie w przedszkolach
- Jaki jest przykladowy jadlospis zywienia w przedszkolu na 5 dni
- Alergie i diety specjalne w zywieniu w przedszkolu
- Niejadek w przedszkolu – co robic wobec oporu przed jedzeniem
- Jak rozmawiac z personelem o zywieniu w przedszkolu
- FAQ – najczestsze pytania rodzicow o zywienie w przedszkolu
- Podsumowanie – zywienie w przedszkolu
Kto i jak reguluje zywienie w przedszkolach
Zywienie w przedszkolach regulowane jest wielopoziomowo. Piec dokumentow i instytucji wyznacza ramy prawne i zywieniowe dla polskich placowek oswiatowych.
- Rozporzadzenie Ministra Zdrowia z 26 lipca 2016 r. w sprawie grup srodkow spozywczych przeznaczonych do sprzedazy dzieciom i mlodziezy oraz wymagan dla zywienia zbiorowego w jednostkach systemu oswiaty, Dz.U. 2016 poz. 1154 – wymienia produkty zakazane i dopuszczone
- Ustawa z 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczenstwie zywnosci i zywienia, Dz.U. 2006 nr 171 poz. 1225 – ogolna podstawa prawna
- Normy zywienia IZZ w aktualizacji z 2020 r. – zalecenia kaloryczne i ilosciowe dla grupy wiekowej 4-6 lat
- Sanepid czyli Panstwowa Inspekcja Sanitarna – kontrola sanitarna kuchni i zasady HACCP
- Zalecenia NIZP-PZH czyli Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Panstwowego Zakladu Higieny, wlaczajac talerz 'Zdrowego zywienia’ z 2020 r.
- Napoje slodzone – gazowane, soki z dodatkiem cukru, napoje energetyzujace
- Slodycze z dodatkiem slodzikow. Dopuszczalne tylko niesloone kakao oraz gorzka czekolada powyzej 70% miazgi kakaowej
- Produkty o zawartosci soli powyzej 1,25 g na 100 g, jak chipsy czy slone paluszki
- Produkty typu fast food, wedliny typu parowki, mortadela
- Produkty z konserwantami E249-E252 – azotany obecne m.in. w tanich wedlinach
- Margaryny i tluszcze utwardzane, bedace zrodlem kwasow tluszczowych trans
- Produkty zawierajace kofeine
- Sol: maksymalnie 5 g na osobe dziennie we wszystkich posilkach razem
- Cukier dodany: maksymalnie 5% kalorycznosci, czyli 15-20 g dziennie
- Tluszcze nasycone: maksymalnie 10% energii
- Smazenie – zalecane gotowanie, duszenie, pieczenie
- Zaswiadczenie lekarskie od alergologa lub lekarza rodzinnego, z wymienieniem alergenow i produktow wykluczonych
- Wypelniony formularz przedszkolny, zazwyczaj prowadzony przez intendenta, z lista zakazanych produktow
- Plan postepowania w razie reakcji anafilaktycznej, z lekiem EpiPen jesli zostal przepisany przez lekarza
- Bezmleczna dotyczy 1-2% dzieci. Zamiennik: napoje roslinne sojowy lub migdalowy, pominiecie serow
- Bezglutenowa przy celiakii dotyczy okolo 1% dzieci. Wymagane osobne przybory kuchenne, aby uniknac zanieczyszczenia krzyzowego
- Bezjajeczna – wyzwanie w przypadku wypiekow, wymaga zamiennikow typu siemie lniane
- Wegetarianska – realizowana przy zgodzie placowki. Rodzic musi okreslic zasady, np. czy ryba jest dopuszczalna
- Weganska – trudniejsza do realizacji. Wiele placowek wymaga pisma od dietetyka klinicznego uzasadniajacego, ze dieta jest pelnowartosciowa, szczegolnie w kontekscie witaminy B12 i zelaza
- Cukrzyca typu 1 – reszta grupy je normalnie, dziecko ma rozpiske bolus insuliny wspolnie z rodzicami
- Fenyloketonuria – dieta niskofenyloalaninowa, scisle kontrolowana przez rodzicow i zespol dietetyczny
- Dorosly decyduje co, kiedy i gdzie dziecko je
- Dziecko decyduje czy i ile zje
- Family style serving – jedzenie podawane w miseczkach na stol, dziecko samo naklada. Buduje autonomie i kontrole nad iloscia.
- Rotacja i wielokrotna ekspozycja – nowe jedzenie trzeba zaoferowac 10-15 razy, zanim dziecko je zaakceptuje, wedlug badan Jane Wardle z 2003 r.
- Wspolne gotowanie – dziecko uczestniczace w przygotowaniu 2-3 razy chetniej probuje potrawy, ktore samo przygotowalo.
- Pytac o jadlospis dostepny tygodniowo na tablicy lub w aplikacji przedszkolnej
- Zglaszac diete eliminacyjna z zaswiadczeniem lekarza
- Zglaszac uwagi do jakosci, np. zbyt oszczedne porcje, poprzez ksiege skarg i wnioskow, zebranie rodzicow lub Rade Rodzicow
- Zaproponowac zmiany poprzez Rade Rodzicow – czesto nowe menu wypracowuje sie wspolnie z dietetykiem placowki
Ponadto kontrola sanitarna odbywa sie minimum raz w roku, a jej wyniki sa jawne. Mozna je sprawdzic na stronie Sanepid w bazie danych publicznych.
Zapotrzebowanie kaloryczne i makroskladniki w zywieniu przedszkolaka
Zapotrzebowanie kaloryczne i makroskladniki w zywieniu przedszkolaka zmieniaja sie wraz z wiekiem. Wedlug norm IZZ z 2020 r. dla dzieci 4-6 lat przedstawia je ponizsza tabela.
| Parametr | 4 lata | 5 lat | 6 lat |
|---|---|---|---|
| Kalorie (kcal/dzien) | 1400 | 1500 | 1600-1800 |
| Bialko (g/dzien) | 20 – 10% energii | 22 | 24 |
| Tluszcze (% energii) | 30-35% | 30-35% | 30-35% |
| Weglowodany (% energii) | 50-55% | 50-55% | 50-55% |
| Blonnik (g/dzien) | 14 | 16 | 18 |
| Woda (l/dzien) | 1,3 | 1,4 | 1,5 |
W przedszkolu przy pobycie 8 godzin dziecko powinno otrzymac 70-75% tego zapotrzebowania. Daje to ok. 1000-1350 kcal rozlozonych na 3 posilki: sniadanie 25%, obiad 30-35%, podwieczorek 10-15%. Dlatego porcje przedszkolne sa obliczone przez dietetyka instytucjonalnego.
Produkty zakazane i ograniczone w zywieniu dziecka
Produkty zakazane i ograniczone w zywieniu dziecka w przedszkolu precyzyjnie wymienia Rozporzadzenie MZ z 2016 r. Jest to lista produktow, ktore NIE moga byc serwowane dzieciom w placowkach oswiaty.
Produkty zakazane w zywieniu w przedszkolu:
Produkty ograniczone ilosciowo w zywieniu dziecka:
Ponadto od 2016 r. nie sprzedaje sie w sklepikach przedszkolnych niezdrowych przekasek. Rygor obowiazuje na terenie calej placowki oswiatowej.
Jaki jest przykladowy jadlospis zywienia w przedszkolu na 5 dni
Przykladowy jadlospis zywienia w przedszkolu na 5 dni ponizej spelnia wymogi Rozporzadzenia MZ z 2016 r. oraz normy IZZ z 2020 r. Opracowany zostal na wzor jadlospisu modelowego IZZ dla polskich przedszkoli.
| Dzien | Sniadanie | II sniadanie | Obiad | Podwieczorek |
|---|---|---|---|---|
| Pon | Kanapka z pieczywa razowego z serkiem naturalnym, ogorek, pomidorek, herbatka owocowa | Jablko | Zupa jarzynowa z ziemniakami; pulpety drobiowe w sosie koperkowym, kasza jeczmienna, surowka z marchewki; kompot z suszonych sliwek | Jogurt naturalny z truskawkami i platkami owsianymi |
| Wt | Owsianka na mleku z bananem i cynamonem, woda z cytryna | Marchewka w paskach | Zupa pomidorowa z ryzem; placki ziemniaczane z warzywami, sos jogurtowo-czosnkowy, mizeria; kompot wieloowocowy | Pieczywo z pasta z tunczyka i jajka |
| Sr | Kanapka z graham z szynka drobiowa, papryka, salata, kakao na mleku | Gruszka | Rosol z makaronem; kotlet mielony z indyka pieczony, kasza gryczana, buraczki zasmazane; galaretka owocowa | Budyn waniliowy na mleku z malinami |
| Cz | Platki kukurydziane na mleku, kromka chleba z maslem i miodem, herbatka | Ogorek | Krem z dyni z grzankami; spaghetti z sosem bolonskim z indyka, salata zielona; kompot | Serek wiejski z brzoskwinia, pieczywo graham |
| Pt | Jajecznica na masle, pomidor, kromka chleba razowego, mleko | Kiwi | Zupa krupnik; ryba dorsz pieczona, ziemniaki gotowane z koperkiem i brokulem; napoj truskawkowy | Muffinki marchewkowe z minimalnym cukrem, jogurt |
Kazdy posilek w zywieniu w przedszkolu zawiera warzywo lub owoc zgodnie z zasada '5 porcji dziennie’ wg NIZP-PZH. Mieso lub ryba pojawia sie 3-4 razy w tygodniu, a dania bezmiesne 1-2 razy. Woda dostepna jest caly dzien. Jadlospis publikowany jest tygodniowo jako obowiazek placowki – zazwyczaj na tablicy w placowce lub w aplikacji przedszkolnej.
Alergie i diety specjalne w zywieniu w przedszkolu
Alergie i diety specjalne w zywieniu w przedszkolu regulowane sa Ustawa o systemie oswiaty art. 108 i nastepne. Dziecko z alergia pokarmowa ma prawo do diety eliminacyjnej w placowce, a rodzic zobowiazany jest dostarczyc trzy dokumenty:
Najczestsze diety specjalne w polskich przedszkolach:
Wiecej szczegolow o zasadach dietetycznych i procedurach znajdziesz w artykule alergie pokarmowe a przedszkole.
Niejadek w przedszkolu – co robic wobec oporu przed jedzeniem
Niejadek w przedszkolu to okreslenie dziecka, ktore demonstruje opor przed jedzeniem lub wybiera tylko kilka potraw. U 20-30% dzieci przedszkolnych wystepuje food neophobia – opor wobec nowych smakow – opisana w badaniach Terence Doveya z 2008 r. w pracy 'Food neophobia and picky-fussy eating in children’. Jest to zachowanie rozwojowo prawidlowe, nie zle. Rola rodzica i nauczyciela polega nie na zmuszaniu, lecz na systematycznym oferowaniu.
Model Ellyn Satter 'Division of Responsibility’, uzywany w USA i rekomendowany przez American Academy of Pediatrics od 2000 r., dzieli odpowiedzialnosc:
Oznacza to, ze rodzic lub przedszkole podaje zbalansowany posilek, a dziecko ma wybor nalozenia lub zjedzenia. Nie nagradzamy zjedzenia (’jak zjesz marchewke, dostaniesz ciastko’) i nie karzemy (’bedziesz siedzial do obiadu az zjesz’).
Trzy techniki sprawdzone klinicznie przy oporze przed jedzeniem:
Szczegoly strategii dla opornego jedzacego znajdziesz w artykule niejadek w przedszkolu.
Jak rozmawiac z personelem o zywieniu w przedszkolu
Rozmowa z personelem o zywieniu w przedszkolu wymaga znajomosci struktury decyzyjnej. Za zywienie w placowce odpowiada zazwyczaj intendent – osoba planujaca zakupy i wspolpracujaca z kucharzem – oraz dyrektor placowki. Rodzic ma czterema prawami w tym zakresie:
Skuteczna komunikacja opiera sie na konkretnych obserwacjach, na przyklad 'syn nie zje ryby smazonej, ale je pieczona’, a nie atakach 'jest tragicznie’. Konstruktywne zgloszenie czesto prowadzi do zmian w ciagu kilku tygodni. Ponadto intendent ma obowiazek reagowac na zgloszenia rodzicow, szczegolnie jesli dotycza one alergii lub diet medycznych.
FAQ – najczestsze pytania rodzicow o zywienie w przedszkolu
FAQ o zywieniu w przedszkolu odpowiada na piec najczesciej zadawanych przez rodzicow pytan.
Czy dziecko moze pic wode ze studni lub z kranu w przedszkolu?
Woda w przedszkolach pochodzi z sieci wodociagowej i jest regularnie badana przez Sanepid. Jest w pelni bezpieczna. Niektore placowki uzywaja filtrow kuchennych lub butelkowanej wody dla dzieci, ale jest to nadprogramowa praktyka, nie wymog prawny.
Ile cukru dziennie moze dostac przedszkolak?
Swiatowa Organizacja Zdrowia w wytycznych z 2015 r. zaleca cukier dodany ponizej 10% energii dobowej, optymalnie ponizej 5%. Dla przedszkolaka to maksymalnie 15-25 g dziennie, czyli 4-5 lyzeczek. W polskim przedszkolu cukier dodany jest ograniczony do jogurtow, kompotow i wypiekow – sumarycznie 10-15 g. Domowe slodycze z kolan babci dopelniaja normy, dlatego warto zachowac ostroznosc.
Czy moge pakowac wlasne kanapki do przedszkola?
Przewaznie nie. Placowka podlega kontroli HACCP i serwuje jednolicie wszystkim dzieciom. Wyjatkiem jest zaswiadczenie o alergii nieobjetej dieta przedszkolna, np. alergia na dziesiatki alergenow naraz. Ostateczna decyzje podejmuje dyrektor placowki oswiatowej.
Czy w przedszkolu serwuje sie mleko krowie?
Tak, standardowo mleko krowie serwowane jest jako napoj do pierwszego sniadania w iosci 200-250 ml. Dla dzieci z alergia lub nietolerancja laktozy dostepny jest zamiennik roslinny lub bezlaktozowy. Niektore placowki od 2020 r. zastepuja mleko krowie napojami roslinnymi dla wszystkich dzieci, jesli program zywieniowy i dietetyk placowki potwierdza dopasowanie norm odzywczych.
Co jesli dziecko nie chce jesc w przedszkolu kilka dni z rzedu?
Krotkie okresy slabego jedzenia przez 1-3 dni sa normalne w okresach adaptacji, zmeczenia lub choroby. Monitoruj jedzenie w domu. Jesli tam dziecko je normalnie, nie ma powodu do niepokoju. Przy utrzymujacej sie odmowie ponad 2 tygodnie wskazana jest rozmowa z nauczycielka, a ewentualnie konsultacja z pediatra lub psychologiem dzieciecym.
Podsumowanie – zywienie w przedszkolu
Zywienie w przedszkolu regulowane jest Rozporzadzeniem MZ z 26 lipca 2016 r. oraz normami IZZ z 2020 r. Dziecko 4-6-letnie potrzebuje 1400-1800 kcal dziennie, z czego 70-75% otrzymuje w placowce. Rozporzadzenie precyzyjnie wymienia produkty zakazane: napoje slodzone, slodycze, fast food, wedliny z azotanami.
Ponadto system obsluguje alergie i diety specjalne: bezmleczna, bezglutenowa, wegetarianska, cukrzycowa. W przypadku niejadka stosujemy model Ellyn Satter Division of Responsibility oraz strategie wielokrotnej ekspozycji wg Jane Wardle. Rodzic ma prawo zglaszac uwagi do intendenta i Rady Rodzicow. Aktualizacja: 2026. Dla dalszej lektury polecamy niejadek w przedszkolu, alergie pokarmowe a przedszkole oraz rozklad dnia w przedszkolu.
Pisze artykuły o zdrowiu ze swojego punktu widzenia