Edukacja matematyczna Gruszczyk-Kolczynskiej to opracowana przez prof. Edyte Gruszczyk-Kolczynska metoda nauczania matematyki dzieci 3-7 lat oparta na zasadzie 'konkret przed abstrakcja’. Od lat 90. XX w. jest standardem w polskich przedszkolach publicznych. Program 'Dziecieca matematyka’ wydawnictwa WSiP, opracowany razem z Ewa Zielinska, ma 4 tomy.
Spis treści
- Kim jest Edyta Gruszczyk-Kolczynska i czym charakteryzuje sie jej edukacja matematyczna
- Jakie sa zalozenia metody edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej
- 15 obszarow edukacji matematycznej wedlug Gruszczyk-Kolczynskiej
- Jak wyglada przykladowy scenariusz zajec edukacji matematycznej – orientacja przestrzenna
- Jak wyglada przykladowy scenariusz zajec edukacji matematycznej – liczenie
- Jaka jest rola rytmu i regularnosci w edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej
- Co to jest dojrzalosc matematyczna w metodzie Gruszczyk-Kolczynskiej
- Podsumowanie – edukacja matematyczna Gruszczyk-Kolczynskiej
Kim jest Edyta Gruszczyk-Kolczynska i czym charakteryzuje sie jej edukacja matematyczna
Edukacja matematyczna Gruszczyk-Kolczynskiej powstala w trakcie 50 lat pracy badawczej. Prof. dr hab. Edyta Gruszczyk-Kolczynska (ur. 1941) to polska pedagog, psycholog i metodyk. Od lat 70. prowadzi badania nad rozwojem matematycznym dzieci. Poczatkowo jako asystent prof. Zofii Krzywoszewskiej, pozniej jako kierownik Katedry Wspomagania Rozwoju Dzieci Zdolnych w Akademii Pedagogiki Specjalnej, dalej APS. W 2015 r. odznaczona Krzyzem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Glowne dziela skladajace sie na metode edukacji matematycznej obejmuja trzy publikacje. ’Dziecieca matematyka’ (z Ewa Zielinska, WSiP, 4 tomy, pierwsza edycja 1997, aktualizacje do 2020). ’Wspomaganie rozwoju umyslowego dzieci uzdolnionych matematycznie’ z 2012 r. ’Dziecieca matematyka – ksiazka dla rodzicow i nauczycieli’ z 2014 r.
Istota metody edukacji matematycznej polega na tym, ze dziecko rozwija kompetencje matematyczne przez dzialanie, a nie przez 'uczenie sie’. Nie pokazujemy '2+2=4′ na kartce, lecz dzialamy na konkretach (kamyki, klocki, palce). Dopiero po okolo 300-500 powtorzeniach w roznych sytuacjach dziecko samodzielnie odkrywa regule. Dlatego metoda Gruszczyk-Kolczynskiej jest 'konkretna przed abstrakcja’ – podobnie jak pedagogika Montessori opisana w artykule metoda Montessori.
Jakie sa zalozenia metody edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej
Zalozenia metody edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej obejmuja 7 kluczowych regul opracowanych w 'Dziecieca matematyka’ tom 1. Kazda regula przeklada sie na konkretne aktywnosci nauczyciela.
Ponadto te 7 zalozen zostalo niezaleznie potwierdzone przez Jerome’a Brunera w teorii reprezentacji enaktywnej-ikonicznej-symbolicznej z 1966 r. oraz badania Carla Cotmana nad neuroplastycznoscia z 2000 r.
15 obszarow edukacji matematycznej wedlug Gruszczyk-Kolczynskiej
W edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynska wyroznila 15 obszarow kompetencji matematycznych dziecka 3-7-letniego. Obszary te rozwijaja sie rownolegle, a nie chronologicznie. Wracamy do kazdego na roznych poziomach trudnosci – to model spiralny, a nie linearny.
Lista 15 obszarow edukacji matematycznej rozbudowuje sie w 'Dziecieca matematyka’ WSiP o rozszerzenia dla 7-9-latkow. Wiele elementow nakl ada sie na cwiczenia przygotowujace do czytania – orientacja przestrzenna jest fundamentem obu dziedzin.
Jak wyglada przykladowy scenariusz zajec edukacji matematycznej – orientacja przestrzenna
Scenariusz zajec edukacji matematycznej w wariancie 'orientacja przestrzenna’ to pierwszy z 15 obszarow opisanych wyzej. Konspekt obejmuje 25-30 minut z grupa 3-4-letnia.
Temat: 'Ja i moje miejsce w przestrzeni’. Wiek: 3-4 lata. Czas: 25-30 minut.
Cele operacyjne dziecka:
- Wskazuje i nazywa kierunki: przed soba, za soba, nad, pod, obok
- Orientuje sie na wlasnym ciele (lewa reka vs prawa, jesli odpowiedni wiek)
- Uklada przedmiot 'pod stolikiem’, 'za krzeselkiem’, 'obok kolegi’
- Powitanie i rozgrzewka 5 minut – krag. Kazde dziecko mowi imie i pokazuje 'gdzie ja jestem’ (palcem na sobie).
- Zabawa 'misek w drodze’ 10 minut – kazde dziecko dostaje miska. Nauczycielka wydaje instrukcje: 'misek skacze nad glowa’, 'misek chowa sie pod krzeselko’, 'misek idzie obok mnie’. Powtarzamy z wszystkimi kierunkami 4-5 razy.
- Zabawa ruchowa 'ja w pokoju’ 10 minut – dzieci musza znalezc miejsce: 'wszyscy pod stolikiem’, 'wszyscy za drzwiami’, 'wszyscy na srodku’. Rozwija orientacje w przestrzeni sali.
- Podsumowanie 5 minut – piosenka 'Glowa, ramiona, kolana, pieta’, spokojne ukladanie miskow w 'domeczkach’.
- Liczy przedmioty do 5, dotykajac kazdego po kolei (nie 'przeskakujac’)
- Rozumie zasade kardynalnosci – liczba ostatniego przedmiotu rowna jest liczebnosci calego zbioru
- Porownuje dwie kupki: 'wiecej’, 'mniej’, 'tyle samo’
- Rozwiazuje proste zadania: 'bylo 3, dojdzie 1, ile jest?’
- Rozgrzewka – liczenie na palcach 5 minut – krag. 'Pokaz 1 palec, pokaz 3, pokaz 5′.
- Liczenie kasztanow 10 minut – kazde dziecko ma kupke 5 kasztanow. 'Policzmy razem’. Kazde dziecko dotyka kasztana i liczy: jeden, dwa, trzy, cztery, piec. Nauczycielka zauwaza, ktore dzieci 'skacza’.
- Zadanie ile razem 10 minut – 2 miseczki: w jednej 2 kasztany, w drugiej 3. 'Ile bedzie razem, jak polacz misy?’ Sprawdzenie przez polaczenie i przeliczenie.
- Porownanie kupek 5 minut – dwie kupki: po 3 i po 5 kasztanow. 'Gdzie jest wiecej? Jak sprawdzisz?’ Dzieci proponuja: liczyc, ulozyc w pary.
- Podsumowanie 5 minut – kazde dziecko pokazuje, ile policzylo, mowi 'mam 5′. Piosenka 'Raz, dwa, trzy’.
- Klaskanie wzorow – 2 cicho, 1 glosno; 1 krotko, 2 dlugo
- Koralikowe wzory – nawlekac sekwencje kolorow (czerwony-niebieski-czerwony-niebieski)
- Tupanie w rytm muzyki
- Maszerowanie jak zolnierz – 1-2, 1-2, 1-2-3-4
- Wzory na kartce – kontynuacja zaczynka nauczycielki
Pomoce: 1 misek pluszowy dla kazdego dziecka, tasma kolorowa do zaznaczenia 'pola’ na podlodze, muzyka.
Przebieg scenariusza zajec:
Ewaluacja: nauczycielka obserwuje, ktore dziecko pewnie wskazuje kazdy kierunek, ktore jeszcze myli 'nad’ i 'pod’, ktore nie zna 'obok’ (typowe dla 3-latka). Zapisuje w dzienniku obserwacji wedlug zalozen edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej.
Jak wyglada przykladowy scenariusz zajec edukacji matematycznej – liczenie
Scenariusz zajec edukacji matematycznej dla obszaru 'liczenie’ to obszar piaty z 15 wymienionych. Konspekt zaplanowany dla grupy 4-5-letniej.
Temat: 'Liczymy skarby – do 5 i z powrotem’. Wiek: 4-5 lat. Czas: 25-30 minut.
Cele operacyjne dziecka po zajeciach:
Pomoce: 5-10 kasztanow lub kamykow dla kazdego dziecka, 2 miseczki, karta z cyframi 1-5.
Przebieg scenariusza:
Wiecej pomyslow w artykule nauka liczenia w przedszkolu – 25 zabaw i gier zgodnych z metoda Gruszczyk-Kolczynskiej.
Jaka jest rola rytmu i regularnosci w edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej
Rytm i regularnosc sa matematyczna koscia fundamentowa wedlug edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej. Klaskanie sekwencji 'klask-klask-tupanie-klask-klask-tupanie’ uczy dziecko dostrzegania regul, co jest esencja matematyki. Badania Herrmann i wspolpracownicy opublikowane w 'Frontiers in Psychology’ z 2013 r. pokazuja, ze dzieci z rozwinietym poczuciem rytmu lepiej radza sobie z matematyka w szkole podstawowej.
Praktyczne zabawy rytmiczne wpisane w metode edukacji matematycznej:
Dlatego Gruszczyk-Kolczynska zaleca codziennie 5-10 minut zabaw rytmicznych. To wracajacy element kazdego dnia w przedszkolu pracujacym wedlug jej metody.
Co to jest dojrzalosc matematyczna w metodzie Gruszczyk-Kolczynskiej
Dojrzalosc matematyczna w edukacji matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej to gotowosc poznawcza i emocjonalna do systematycznej nauki matematyki w szkole. Definiuje sie ja jako kompleks 3 komponentow rownie waznych.
1. Umyslowa gotowosc – dziecko opanowalo orientacje przestrzenna, rytmy, klasyfikacje, liczenie w zakresie 10, proste dodawanie i odejmowanie na konkretach, pojecia 'wiecej-mniej-tyle samo’. Wszystkie 15 obszarow opisanych wyzej osiagnelo poziom podstawowy.
2. Emocjonalna odpornosc – dziecko wytrzymuje frustracje przy trudnym zadaniu, nie zalamuje sie bledem, podejmuje ponownie. Dziecko, ktore placze po pierwszym niepowodzeniu, nie jest gotowe do szkoly, nawet jesli 'umie liczyc’.
3. Spoleczna dyscyplina – dziecko sluzy poleceniom w grupie, potrafi siedziec 20-30 minut przy zadaniu, koncentruje sie mimo dzialan kolegi.
Dziecko dojrzale matematycznie jest zwykle gotowe do pierwszej klasy w wieku 6-7 lat. Z kolei dziecko niedojrzale – mimo dobrej znajomosci cyfr i liter – trafia do szkoly z wysokim ryzykiem poznawczego 'wypalenia’. Pierwsze trudnosci buduja negatywny obraz matematyki na cale zycie.
Gruszczyk-Kolczynska opracowala test dojrzalosci matematycznej (dostepny w 'Dziecieca matematyka dla nauczycieli’, WSiP). Test uzywany jest w poradniach psychologiczno-pedagogicznych do oceny gotowosci i ewentualnego odroczenia. Szczegoly w artykule gotowosc szkolna 6-latka.
Podsumowanie – edukacja matematyczna Gruszczyk-Kolczynskiej
Edukacja matematyczna wg Gruszczyk-Kolczynskiej to opracowana przez prof. Edyte Gruszczyk-Kolczynska (ur. 1941) z APS w Warszawie metoda nauczania matematyki dzieci 3-7 lat. Opiera sie na 7 zalozeniach (konkret przed abstrakcja, dzialanie cialem, manipulacja, rytm, samodzielne odkrywanie, wielokrotnosc, pozytywny obraz) oraz 15 obszarach kompetencji rozwijanych spiralnie (od orientacji przestrzennej po kodowanie i dekodowanie). Program 'Dziecieca matematyka’ wydawnictwa WSiP, opracowany razem z Ewa Zielinska w 1997 r., to dzis standard polskich przedszkoli publicznych.
Ponadto Herrmann z 2013 r. potwierdzil zwiazek rytmu z pozniejszymi osiagnieciami matematycznymi, a test dojrzalosci matematycznej Gruszczyk-Kolczynskiej jest narzedziem diagnostycznym poradni psychologiczno-pedagogicznych. Aktualizacja: 2026. Dla dalszej lektury polecamy nauka liczenia w przedszkolu, gotowosc szkolna 6-latka oraz metoda Montessori.
Pisze artykuły o zdrowiu ze swojego punktu widzenia