Projekt w Reggio Emilia – jak go poprowadzic krok po kroku z przedszkolakami

Projekt Reggio Emilia (wloski progettazione) to dlugoterminowa eksploracja tematu wynikajaca z zainteresowan dzieci, a nie z planu nauczyciela. To ’emergent curriculum’ – program wylaniajacy sie. Dziecko 5-letnie pyta 'Dlaczego cien jest czarny?’. W tradycyjnym przedszkolu nauczycielka odpowiada krotko. W Reggio Emilia to pytanie rozpoczyna projekt, ktory moze trwac 6 tygodni. Artykul opisuje 6 faz projektu, role nauczyciela, przyklad kompletnego projektu 'Woda’ oraz dokumentacje pedagogiczna.

Czym jest projekt Reggio Emilia i czym rozni sie od 'tematow tygodnia’

Projekt Reggio Emilia (progettazione) to dlugoterminowa eksploracja tematu, ktora trwa od tygodni do miesiecy. Kluczowa roznica od tradycyjnego 'tematu tygodnia’ polega na zrodle pomyslu.

Temat tygodnia (tradycyjne przedszkole): nauczyciel decyduje z gory (’ten tydzien to jesien’), planuje wszystkie zajecia, dzieci wykonuja przewidziane dzialania. Program jest sztywny i zaplanowany.

Projekt Reggio Emilia: dziecko stawia pytanie, nauczyciel podaza za nim, nikt nie wie z gory, dokad projekt doprowadzi. Moze trwac 1 tydzien, moze 3 miesiace. Program jest emergent curriculum (wylaniajacy sie).

Kluczowy autor teoretyczny to Carla Rinaldi, kontynuatorka dziela Lorisa Malaguzziego (1920-1994). W 'In Dialogue with Reggio Emilia’ (2006) pisze: 'Program nie jest z gory ustalony – jest wynikiem dialogu miedzy dziecmi, nauczycielami i srodowiskiem’.

Dlatego projekt Reggio Emilia wymaga od nauczyciela fundamentalnej zmiany postawy – z 'planisty’ na 'towarzysza w dialogu’. Ponadto wiekszosc polskich placowek 'Reggio-inspired’ (Pierwszy Ogrod Reggio w Warszawie od 2013 r., Atelier Przedszkole w Krakowie, Przedszkole Filo w Gdansku) opiera sie glownie na tym elemencie metody. Wiecej w artykule podejscie Reggio Emilia.

Jak wybrac temat projektu Reggio Emilia – 3 zrodla pomyslow

Temat projektu Reggio Emilia nie jest narzucany przez nauczyciela. Wynika z 3 zrodel opisanych w literaturze pedagogicznej Reggio Children.

1. Pytania dzieci. 'Dlaczego cien jest czarny?’, 'Gdzie idzie woda po deszczu?’, 'Jak rosna pomidory?’, 'Dlaczego pies ma mokry nos?’. Kazde pytanie moze stac sie projektem. Nauczycielka notuje pytania, ktore powracaja lub ktore 'zaczepiaja’ grupe.

2. Obserwacja. Nauczycielka obserwuje, co fascynuje grupe. Jesli 3-4 dzieci codziennie bawi sie woda w kuchence na sali, to sygnal, ze temat to woda. Obserwacja jest centralnym narzedziem pedagogiki Reggio Emilia.

3. Wydarzenie. Burza, zasmiecona rzeka, nowy park w sasiedztwie, smierc drzewa w ogrodzie – cos, co poruszylo emocje grupy. Silne emocje stanowia wezwanie do pracy projektowej.

Jak zweryfikowac, czy temat projektu Reggio Emilia jest odpowiedni:

• Szerokosc – czy temat ma wiele mozliwosci eksploracji (nie za waski: 'mrowki’ moze byc za waski; 'owady’ jest szerszy)
• Multijezycznosc – czy mozna go rysowac, budowac, spiewac, odgrywac (realizacja zasady '100 jezykow dziecka’)
• Dosytowosc zainteresowania – czy wiecej niz 2-3 dzieci jest zaangazowanych w temat

Dlatego nie kazdy pomysl 'staje sie’ projektem. Nauczycielka prowadzi dialog w zespole pedagogicznym – czy warto isc w ten temat, czy czekac na inny. Ponadto dobry projekt ma potencjal interdyscyplinarny: angazuje matematyke, przyrode, sztuke, jezyk, ruch i spolecznosc.

Jakie sa fazy projektu Reggio Emilia – 6 etapow realizacji

Projekt Reggio Emilia przebiega przez 6 faz opisanych w literaturze Reggio Children i praktyce polskich placowek Reggio-inspired.

Faza 1: Zainteresowanie i pytanie (1-3 dni). Dziecko stawia pytanie lub nauczyciel zauwaza fascynacje. Wspolna rozmowa w kregu: 'Co wiemy o wodzie? Czego nie wiemy? Co chcemy sie dowiedziec?’. Rejestrujemy pytania na duzym arkuszu.

Faza 2: Planowanie wspolne (1-2 dni). Dzieci i nauczyciel planuja razem: 'Jak mozemy sie dowiedziec? Co potrzebujemy? Kogo zapytac?’. Nauczyciel nie planuje sam – powstaje wspolna mapa myslowa rysowana przez dzieci.

Faza 3: Eksploracja i eksperymenty (1-4 tygodnie). Serce projektu Reggio Emilia. Dzieci eksperymentuja, badaja, rozmawiaja, rysuja. Nauczyciel wprowadza nowe materialy, zadaje pytania, dokumentuje proces.

Faza 4: Reprezentacja (1-2 tygodnie). Dzieci wyrazaja to, co odkryly, w '100 jezykach’ – rysunki, rzezby, teatr, piesni, modele, makiety. To nie 'podsumowanie’, lecz nowy etap myslenia.

Faza 5: Dokumentacja (caly czas projektu). Nauczyciel fotografuje, notuje cytaty, zbiera prace. Cala droga projektu jest udokumentowana. Tablice dokumentacyjne zawieszone w sali na wysokosci dziecka.

Faza 6: Prezentacja i swietowanie (1-3 dni). Wystawa dla rodzicow, prezentacja w sali, 'ksiazka projektu’. Dzieci opowiadaja, co odkryly. Zakonczenie projektu lub przejscie w nowy temat.

Ponadto 6 faz projektu Reggio Emilia to 'elastyczna ramowka’, a nie sztywny plan. Kazdy projekt jest unikatowy i moze zaburzyc te kolejnosc – np. faza 4 (reprezentacja) moze rozpoczac sie juz w 2 tygodniu, a eksploracja trwac rownolegle. Wiecej w artykule dokumentacja pedagogiczna Reggio.

Jaka jest rola nauczyciela w projekcie Reggio Emilia

Rola nauczyciela w projekcie Reggio Emilia diametralnie rozni sie od tradycyjnego modelu. Nauczyciel nie jest 'leaderem’ grupy, lecz ’towarzyszem w dialogu’ (co-learner).

Co robi nauczyciel podczas projektu Reggio Emilia:

• Slucha (wiecej niz mowi)
• Obserwuje (notuje zainteresowania, cytaty dzieci)
• Stawia pytania (’Co jeszcze? Dlaczego myslisz, ze… ? Jak to sprawdzic?’)
• Wprowadza materialy (lampy do eksperymentu z cieniem, lupy do obserwacji owadow)
• Dokumentuje (fotografie, transkrypcje rozmow)
• Prowadzi refleksje z innymi nauczycielami (co dalej z projektem?)

Czego NIE robi nauczyciel w projekcie Reggio Emilia:

• Nie planuje z gory 'wyniku’ projektu
• Nie ocenia pracy dzieci (’ladnie/brzydko’)
• Nie narzuca kierunku (’teraz bedziemy rysowac’)
• Nie spieszy sie (’musimy skonczyc do piatku’)

Carla Rinaldi pisze: 'Nauczyciel jest badaczem – tak samo jak dziecko. Oboje odkrywaja’. Dlatego kluczowa cecha dobrego nauczyciela Reggio Emilia to rezygnacja z kontroli nad procesem. Nauczyciel nie wie, dokad projekt doprowadzi, i to jest celowe.

Ponadto zespol pedagogiczny spotyka sie regularnie (co 1-2 tygodnie) na refleksji – omawia dokumentacje, cytaty dzieci, kolejne kroki. To pedagogika dialogu miedzy doroslymi, a nie tylko miedzy nauczycielem a dzieckiem.

Przyklad pelnego projektu Reggio Emilia – temat Woda w 6 tygodni

Pelen przyklad projektu Reggio Emilia 'Woda’ realizowany z grupa 5-latkow (15 dzieci) przez 6 tygodni. Zaadaptowany z dokumentacji Reggio Children oraz polskich placowek Reggio-inspired.

Tydzien 1 – Pytanie. Podczas zabawy w lazience Kuba pyta: 'Gdzie idzie woda, jak spluczam toalete?’. Nauczycielka lapie temat. Krag: 'Co wiemy o wodzie? Czego nie wiemy?’. Wiemy: woda plynie, moze byc ciepla lub zimna, pada deszcz, ryby plywaja. Nie wiemy: gdzie idzie woda z toalety, dlaczego morze jest slone, dlaczego lod jest twardy.

Tydzien 2 – Planowanie i pierwsze eksperymenty. Wspolna mapa myslowa (rysowana przez dzieci). Pierwszy eksperyment: 'Co plynie w wodzie?’. Rzucamy rozne przedmioty (drewno, kamien, papier, metalowa lyzeczka). Notujemy wyniki i formulujemy pierwsze hipotezy dzieciece.

Tydzien 3 – Eksploracja glebsza. Eksperyment 2: 'Dlaczego lod jest twardy?’. Zamrazamy wode w roznych pojemnikach. Obserwujemy – 'lod ma taki sam ksztalt jak pojemnik’. Wycieczka do miejscowej oczyszczalni wody (nauczycielka organizuje) – dzieci widza, gdzie idzie woda z toalety.

Tydzien 4 – Reprezentacja. Dzieci rysuja 'droge wody’ (od kranu przez toalete do oczyszczalni do rzeki). Buduja makiete z pudelek (oczyszczalnia, rury). Nauczycielka krece film z dziecieczym komentarzem.

Tydzien 5 – Poglebienie. Eksperyment 3: 'Dlaczego morze jest slone?’. Dodajemy sol do wody, probujemy, porownujemy z woda slodka. Artysta zaproszony: nauczycielka plastyki maluje z dziecmi 'ocean’ duzym formatem 2×3 m – niebieskie odcienie, fale, ryby.

Tydzien 6 – Prezentacja. Wystawa dla rodzicow: tablice dokumentacyjne (zdjecia, cytaty, rysunki), makieta oczyszczalni, wielki obraz oceanu, 'ksiazka projektu Woda’ (zszywane karty z rysunkami i wyjasnieniami dzieci). Reakcja rodzicow: 'Nie wiedzialem, ze moje dziecko tak duzo wie o wodzie’.

Ponadto projekt 'Woda’ zamkniety wystawa moze otworzyc nowy projekt, jesli dzieci zadaja nowe pytania. Np. 'Skoro woda w morzu jest slona, dlaczego chmury dajace slonie morze sa slodkie?’. Kolejny projekt 6-tygodniowy na temat meteorologii.

Jak prowadzic dokumentacje projektu Reggio Emilia – narzedzia i cele

Dokumentacja projektu Reggio Emilia to jedno z najbardziej charakterystycznych narzedzi tej pedagogiki. Maluje proces, a nie produkt.

Co dokumentowac w projekcie Reggio Emilia:

• Cytaty dzieci (dokladne, z imieniem): 'Kuba, 5 lat: Woda idzie rurami pod ziemia. Jak krecik’
• Zdjecia procesu (nie tylko 'efektu koncowego’ – droga jest wazniejsza)
• Prace dzieci (rysunki, modele, teksty)
• Proby i bledy (’Probowalismy zamrozic wode w balonie. Nie wyszlo. Dlaczego?’)
• Pytania, ktore pojawialy sie na drodze

Gdzie eksponowac dokumentacje:

• Tablice dokumentacyjne w sali (na wysokosci dziecka)
• Korytarz (dla rodzicow)
• ’Ksiazka projektu’ (szyta, drukowana)
• Cyfrowo (strona internetowa przedszkola, newsletter)

Cel dokumentacji projektu Reggio Emilia – 3 adresy:

• Dla dziecka – widzi swoj proces, czuje sie wazne
• Dla nauczyciela – refleksja, co dalej?
• Dla rodzica – autentyczny obraz pracy dziecka (nie 'dzisiaj bylo fajnie’)

Dlatego dokumentacja nie jest 'prezentacja PR’ dla rodzicow, lecz narzedziem edukacyjnym dla wszystkich stron. Polska pedagog dr Aleksandra Wolsky (’Podejscie Reggio Emilia w polskiej praktyce przedszkolnej’, Fundacja Komeniusz, 2018) szczegolowo opisuje technike tworzenia tablic dokumentacyjnych w polskich placowkach. Wiecej w dokumentacja pedagogiczna Reggio.

Podsumowanie – projekt Reggio Emilia krok po kroku

Projekt Reggio Emilia (progettazione) to najbardziej demokratyczna forma edukacji – dziecko decyduje o temacie, wspolplanuje, eksploruje, reprezentuje i prezentuje. Nauczyciel jest towarzyszem, a nie liderem. 3 zrodla tematu (pytania dzieci, obserwacja, wydarzenie) weryfikuje sie przez szerokosc, multijezycznosc i dosytowosc zainteresowania. 6 faz realizacji (pytanie, planowanie, eksploracja, reprezentacja, dokumentacja, prezentacja) to elastyczna ramowka, a nie sztywny plan. Kazdy projekt jest unikatowy.

Ponadto pelen przyklad projektu 'Woda’ w 6 tygodni pokazuje praktyczna realizacje. Loris Malaguzzi (1920-1994) i Carla Rinaldi (kontynuatorka) opracowali te pedagogike w municypalnych przedszkolach Reggio Emilia od 1945 r. W Polsce dr Aleksandra Wolsky (Fundacja Komeniusz), Pierwszy Ogrod Reggio (Warszawa, 2013), Atelier Przedszkole (Krakow) oraz inne placowki Reggio-inspired wprowadzaja te metode od 2010 r. Najtrudniejsze dla nauczyciela pozostaje rezygnacja z kontroli nad procesem. Aktualizacja: 2026. Dla dalszej lektury polecamy podejscie Reggio Emilia, dokumentacja pedagogiczna Reggio oraz porownanie metod wychowania przedszkolnego.

Anastazja Lisek

Pisze artykuły o zdrowiu ze swojego punktu widzenia